Không chạy theo năng suất bằng mọi giá, nông dân cần tính bài toán lợi nhuận

Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp liên tục ở mức cao, từ giống, phân bón đến thuốc bảo vệ thực vật và nhiên liệu, nhiều nông hộ đang đứng trước áp lực lớn về chi phí. Sản xuất nhiều hơn chưa chắc đã đồng nghĩa với thu nhập cao hơn. Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy, thay vì chỉ tập trung vào năng suất, người trồng trọt cần quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị diện tích.

Chia sẻ tại một hội thảo về quản lý sản xuất cây trồng ở Mỹ, ông Stephan Melson, chuyên gia tư vấn cây trồng tại bang Minnesota, cho rằng trong giai đoạn chi phí đầu vào tăng mạnh, nông dân nên ưu tiên tối đa hóa tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư thay vì chỉ nhìn vào sản lượng thu hoạch. Cách tiếp cận này cũng đang trở thành xu hướng đáng tham khảo đối với nông dân trồng ngô, đậu tương và nhiều loại cây trồng khác tại Việt Nam.

Cắt giảm những khoản đầu tư chưa chắc sinh lời

Theo chuyên gia, không phải mọi khoản đầu tư đều mang lại hiệu quả tương xứng. Một số yếu tố đầu vào là bắt buộc như phân đạm đối với cây ngô, nhưng cũng có những khoản mang tính bổ sung, khả năng gia tăng năng suất không rõ ràng.

Trong thực tế sản xuất ở nước ta, không ít nông dân vẫn có tâm lý bón thêm cho chắc hoặc phun phòng định kỳ cho yên tâm. Tuy nhiên, việc sử dụng vật tư theo thói quen thay vì dựa trên phân tích đất và theo dõi đồng ruộng có thể làm chi phí tăng cao mà năng suất cải thiện không đáng kể.

Một ví dụ được đưa ra là điều chỉnh mật độ gieo trồng. Nhiều ruộng ngô đang gieo ở mức khá cao để kỳ vọng đạt năng suất tối đa. Nếu giảm nhẹ mật độ, năng suất có thể không thay đổi nhiều, trong khi chi phí giống giảm đáng kể khi tính trên diện tích lớn.

Tương tự, với phân lân, nếu đất đã có hàm lượng dinh dưỡng cao, việc bón thêm có thể không mang lại hiệu quả kinh tế tương xứng. Đây là lý do việc phân tích đất định kỳ cần được coi là bước quan trọng trong quy trình canh tác hiện đại.

Hiểu rõ quy luật lợi nhuận giảm dần

Một vấn đề được nhấn mạnh là quy luật lợi nhuận giảm dần trong sử dụng phân bón. Khi đất thiếu dinh dưỡng, mỗi đơn vị phân bón bổ sung có thể mang lại hiệu quả cao. Nhưng khi đất đã đạt mức tối ưu, đầu tư thêm sẽ cho hiệu quả rất thấp.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy đất canh tác đã được bón phân nhiều năm liên tục nhưng chưa được kiểm tra lại chỉ số dinh dưỡng. Nếu không có số liệu cụ thể, rất khó để tối ưu hóa chi phí và tránh lãng phí nguồn lực.

Bên cạnh đó, việc nâng cao hàm lượng hữu cơ trong đất là mục tiêu dài hạn, không thể đạt được trong thời gian ngắn. Người sản xuất cần thận trọng với những giải pháp được quảng bá có thể cải thiện nhanh chất hữu cơ mà chưa có cơ sở khoa học rõ ràng.

Quản lý chi phí bằng dữ liệu và thực tiễn đồng ruộng

Việc ghi chép đầy đủ các khoản chi phí cho từng vụ sản xuất sẽ giúp nông dân có cái nhìn rõ hơn về hiệu quả kinh tế. Ứng dụng các công cụ quản lý sản xuất, theo dõi lượng phân bón, nhiên liệu, giống và thuốc bảo vệ thực vật cũng là cách để kiểm soát đầu vào tốt hơn.

Giảm số lần làm đất, tiết kiệm nhiên liệu, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp dựa trên thăm đồng thực tế thay vì phun thuốc theo lịch cố định là những giải pháp có thể cắt giảm chi phí mà vẫn đảm bảo năng suất.

Chuyên gia cũng khuyến nghị nông dân nên nhìn lại dữ liệu năng suất nhiều năm trước để đặt mục tiêu phù hợp. Nếu trong nhiều năm năng suất chỉ đạt ở một mức nhất định, việc đặt mục tiêu quá cao có thể dẫn đến đầu tư vượt khả năng sinh lời, làm giảm lợi nhuận thực tế.

Thử nghiệm trên diện tích nhỏ trước khi thay đổi toàn bộ

Đối với những hộ còn băn khoăn, giải pháp được đưa ra là thực hiện thử nghiệm trên một phần diện tích. So sánh giữa khu vực giảm đầu vào và khu vực canh tác theo phương pháp cũ sẽ giúp người sản xuất có căn cứ thực tế trước khi áp dụng trên diện rộng.

Trong điều kiện giá nông sản biến động và chi phí đầu vào khó lường, việc chuyển từ tư duy chạy theo năng suất sang quản trị lợi nhuận là xu hướng tất yếu. Bài toán không còn là thu được bao nhiêu tấn mỗi hecta, mà là lãi bao nhiêu trên mỗi hecta. Đây mới là yếu tố quyết định sự bền vững của sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay.