Chính phủ Anh vừa công bố kế hoạch áp trần thanh toán đối với các chương trình hỗ trợ nông nghiệp bền vững, theo đó không trang trại nào được nhận quá 100.000 bảng Anh mỗi năm từ ngân sách nhà nước. Quy định mới có thể khiến một bộ phận nông dân, đặc biệt là các trang trại quy mô lớn, giảm đáng kể khoản hỗ trợ nếu tiếp tục duy trì diện tích lớn cho mục tiêu bảo tồn.

Bộ trưởng Môi trường Anh Emma Reynolds cho rằng cơ chế này sẽ tạo sự công bằng hơn trong phân bổ nguồn lực. Theo bà, hiện khoảng 25% ngân sách đang tập trung vào chỉ 4% số trang trại. Việc điều chỉnh được kỳ vọng giúp nhiều nông hộ nhỏ có cơ hội tiếp cận chính sách hơn, thay vì nguồn lực dồn vào một nhóm hạn chế.

Sau Brexit, Anh đã chuyển từ hình thức trợ cấp dựa trên diện tích đất sang cơ chế chi trả theo hiệu quả môi trường. Nông dân được thanh toán dựa trên phần thu nhập bị mất khi chuyển đất sản xuất sang các hoạt động như đào ao sinh thái, trồng rừng, gieo hoa dại hoặc phục hồi hệ sinh thái. Cách làm này bảo đảm người sản xuất không bị thiệt về T chính khi tham gia bảo tồn thiên nhiên.

Tuy nhiên, khi áp trần hỗ trợ, các trang trại lớn vốn dành nhiều diện tích cho tái tự nhiên hóa có thể phải tính toán lại hiệu quả kinh tế. Không loại trừ khả năng một phần đất sẽ được đưa trở lại sản xuất lương thực để bù đắp nguồn thu.

Đáng chú ý, trong bối cảnh sản xuất lương thực tại Anh đang suy giảm do chi phí đầu vào tăng cao và thời tiết cực đoan liên quan đến biến đổi khí hậu, bài toán cân bằng giữa an ninh lương thực và mục tiêu môi trường càng trở nên nhạy cảm. Sản lượng lúa mì, rau củ và thịt bò đều ghi nhận xu hướng đi xuống, trong khi nhiều nông dân cho biết giá thu mua không theo kịp chi phí sản xuất.

Lãnh đạo Liên minh Nông dân Quốc gia Anh kêu gọi xây dựng một chiến lược lương thực rõ ràng, có mục tiêu cụ thể theo từng ngành hàng và cơ chế giám sát minh bạch. Theo giới chuyên gia, nếu thiếu định hướng dài hạn, việc điều chỉnh chính sách hỗ trợ có thể tạo ra những tác động dây chuyền đối với cả sản xuất và môi trường.

Theo kế hoạch mới, các trang trại dưới 50 hecta sẽ được ưu tiên tiếp cận nguồn quỹ. Chính phủ cho rằng điều này sẽ mở rộng phạm vi hưởng lợi. Tuy nhiên, đại diện một số tổ chức bảo tồn cảnh báo rằng việc thay đổi cơ chế phân bổ có thể làm gián đoạn những dự án sinh thái đã được đầu tư nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ.

Bài toán chung của nông nghiệp hiện đại

Câu chuyện tại Anh phản ánh thách thức mà nhiều quốc gia đang đối mặt: làm thế nào để vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh và thực hiện cam kết khí hậu.

Tại Việt Nam, ngành nông nghiệp cũng đang đẩy mạnh chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải trong sản xuất. Các chương trình như canh tác lúa phát thải thấp, mở rộng diện tích nông nghiệp hữu cơ hay chi trả dịch vụ môi trường rừng đều hướng đến mục tiêu cân bằng giữa sản lượng và bảo tồn.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nếu cơ chế hỗ trợ thiếu ổn định hoặc thay đổi đột ngột, người sản xuất sẽ gặp khó trong việc xây dựng kế hoạch dài hạn. Với đặc thù sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào chu kỳ đầu tư dài và biến động thị trường, tính nhất quán của chính sách có vai trò đặc biệt quan trọng.

Từ kinh nghiệm của Anh, có thể thấy việc thiết kế cơ chế phân bổ ngân sách cần đồng thời bảo đảm tính công bằng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và duy trì động lực cho các mô hình sản xuất bền vững. Đây không chỉ là câu chuyện của một quốc gia, mà là bài toán chung của nền nông nghiệp trong thời kỳ chuyển đổi xanh toàn cầu.