Con đường tới Plaza Errotatxo đưa người ta đi qua những bãi cát vàng và làn nước xanh ngọc, nơi ba cậu bé trong câu chuyện này bắt đầu hành trình học bóng đá.

Nếu không quen với khu vực này ở San Sebastian, miền Bắc Tây Ban Nha, bạn rất dễ bỏ qua lối vào trụ sở Antiguoko KE, nằm khuất phía sau một dãy chỗ đỗ xe máy, dưới bóng của tòa nhà chung cư 8 tầng. Tấm biển phía trên cánh cửa gỗ xác nhận đây chính là nơi cần tìm. Và phía sau cánh cửa ấy, là cả một câu chuyện đáng tự hào.

“Hiện chúng tôi có ba HLV của Antiguoko đang làm việc tại Premier League”, Roberto Montiel, một trong những HLV lâu năm của CLB, mỉm cười nói. Khu vực nhỏ bé này đã sản sinh ra các HLV trưởng của Arsenal, Liverpool và Chelsea - một thống kê khó tin trong bóng đá hiện đại, thậm chí trong bất kỳ môn thể thao nào.

“Đầu mùa hè, Premier League chỉ có ba HLV người Anh. Còn ba người trưởng thành từ Antiguoko hiện dẫn dắt những CLB hàng đầu ở đẳng cấp cao nhất”, Montiel nói thêm.

“Dream Team” xứ Basque

Antiguoko là một nơi đặc biệt, một “Dream Team” xứ Basque nằm cách vịnh La Concha chỉ vài trăm mét. Khoảng 40 cựu cầu thủ trưởng thành từ hệ thống đào tạo trẻ của CLB đã vươn lên thi đấu ở các giải đấu hàng đầu.

Đây chính là nơi cậu bé Andoni Iraola bắt đầu hành trình, để rồi 35 năm sau được bổ nhiệm làm HLV trưởng Liverpool.

Một trong những chiếc áo số 15 cũ của Iraola thời còn thi đấu cho Athletic Club ở Bilbao được treo trong khung trên tường. Phía trên chữ ký của ông là dòng nhắn: “Para mis amigos del Antiguoko, que algo me habran ensenada” - “Gửi những người bạn ở Antiguoko, có lẽ họ đã dạy tôi điều gì đó”.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là một phần câu chuyện về ảnh hưởng của Antiguoko tại giải đấu cao nhất nước Anh. Edorta Salegi, chủ tịch CLB, dang tay khi được hỏi có bao nhiêu người thường đến xem các trận đấu cấp độ trẻ ở đây. “Khoảng 200 người, đôi khi là vậy”, ông nói. “Trong đó có 50 tuyển trạch viên”.

Ở bức tường phía đối diện, đôi giày của Xabi Alonso được trưng bày trong tủ kính, chính là đôi giày mà tân HLV Chelsea mang khi khoác áo Liverpool trong trận chung kết Champions League 2005 kinh điển với Milan. “Chúng có mùi lo lắng”, Salegi đùa cợt. Nhưng dù có lo lắng đến đâu, Liverpool vẫn ngược dòng từ thế bị dẫn 0-3 sau hiệp một, thắng trên chấm luân lưu và Alonso nâng chiếc cúp lên bầu trời Istanbul đầy hoài niệm.

Một đôi giày của Mikel Arteta cũng được đặt trong tủ kính như hiện vật bảo tàng trên cùng bức tường. Những câu chuyện về HLV của Arsenal cũng rất nhiều. Arteta từng là cậu bé nổi bật nhất, T năng đặc biệt và là thủ lĩnh, khi đội bóng tiên phong của khu phố này tạo dựng danh tiếng bằng cách tham dự các giải đấu ở Thụy Điển, Italia, Hà Lan, thậm chí Mexico, và gần như luôn giành chiến thắng.

“Tôi khi đó dẫn dắt đội U9”, Salegi kể. “Một người cha của cầu thủ đến nói với tôi: ‘Có một cậu bé rất giỏi ở trường, thằng bé này là hiện tượng’. Rất nhiều phụ huynh cũng nói điều tương tự. Tôi bảo: ‘Để tôi đến xem’. Đó là Mikel Arteta. Cậu ấy nổi bật hơn tất cả. Mới 9 tuổi, thằng bé đã làm được những điều phi thường”.

Ngay gần đó, bên ngoài một quán pintxo (hay pincho, là món ăn nhẹ truyền thống nổi tiếng của vùng xứ Basque ở phía bắc Tây Ban Nha) trong khu phố, Alvaro Parra, một cựu cầu thủ Antiguoko, chia sẻ những ký ức về Arteta. Một trong số đó là dù khi còn nhỏ rất hâm mộ Barcelona, Arteta luôn chọn Arsenal mỗi khi chơi game FIFA.

Những năm tháng đi học lại ùa về. “Trong lớp của Mikel có một cậu bé mắc hội chứng Down”, Parra kể. “Khi chơi bóng, Mikel giỏi đến mức có thể rê bóng qua cả đội để tiến tới khung thành đối phương. Sau đó, cậu ấy dừng lại, chuyền bóng cho người bạn này và để cậu ấy ghi bàn”.

Trong khi đó, Iraola sinh tháng 6/1982, đúng thời điểm Tây Ban Nha đăng cai World Cup. Iraola sinh sau Arteta 3 tháng và nơi ông sinh ra cách quê của Arteta khoảng 10 km. Alonso thì hơn họ 1 tuổi, học cùng trường với Aritz Aduriz, tiền đạo sau này khoác áo Athletic Club và đội tuyển Tây Ban Nha. Cả 4 người thường xuyên chơi cùng nhau ở đội Antiguoko, điều giúp lý giải vì sao CLB đã phải tìm cách mở rộng những tủ đựng danh hiệu vốn đã chật kín.

“Tôi đặc biệt nhớ một lần chúng tôi tới Benidorm dự giải”, Parra, khi đó chơi trung vệ, kể. “Tất cả bắt đầu thi đấu ở những vị trí khác nhau. Chẳng hạn, Aritz Aduriz đứng trong khung thành, Xabi Alonso đá tiền đạo, còn Iraola chơi tiền vệ trái”.

“Nhưng chúng tôi lại thua liểng xiểng. Ban tổ chức còn trách móc, kiểu như: ‘Trời đất, các cậu vừa vô địch giải đấu mà giờ lại làm trò gì thế này’. Họ đưa chúng tôi trở lại đúng vị trí và cuối cùng chúng tôi thắng trận chung kết, với một bàn thắng của Xabi Alonso từ giữa sân”.

Những bức ảnh tập thể thời đó cho thấy các cậu bé đứng thành hàng trong bộ trang phục xanh bóng loáng của Antiguoko, nhìn thẳng vào máy ảnh với những mái tóc đen dày.

Mọi người đều đồng ý rằng Alonso khi ấy “rất nhỏ bé, rất mảnh khảnh” và “không quá nổi bật”, cho tới khi cậu phát triển chiều cao vượt bậc ở tuổi 17.

“Trong một trận chung kết U17, chúng tôi để cậu ấy trên ghế dự bị”, Salegi nói. “Chúng tôi đánh giá cao Mikel Alonso, anh trai của Xabi, hơn. Nhưng rồi sau đó Xabi bất ngờ lớn nhanh và dần khẳng định khả năng kiểm soát khu trung tuyến”.

Còn Iraola lớn lên trong gia đình có con một ở Usurbil, phía tây nam San Sebastian.

“Ấn tượng đầu tiên của tôi về cậu ấy là một cậu bé rất ít nói và nhút nhát”, Parra kể, người có thể thoải mái đùa về việc mình là một trong những cầu thủ của đội không thể bước lên bóng đá chuyên nghiệp. “Ấn tượng thực sự đến khi tôi thấy cậu ấy chơi bóng và nghĩ: ‘Wow’. Cậu ấy mảnh khảnh, không mạnh về thể chất nhưng rê bóng rất tốt. Và chúng tôi lập tức nhận ra cậu ấy có phẩm chất đặc biệt”.

“Cậu ấy luôn chơi tiền vệ phải ở Antiguoko. Khi gia nhập Athletic Club, Ernesto Valverde kéo cậu ấy xuống sâu hơn. Ban đầu Iraola lo lắng vì không biết phòng ngự. Cậu ấy nghĩ họ đang chơi xấu mình. Nhưng Valverde nói: ‘Cậu sẽ trở thành hậu vệ phải hay nhất Tây Ban Nha’”.

Từ năm 13 tuổi, Iraola theo học tại trường Marianistas ở San Sebastian. Ngôi trường cũ sau đó bị phá bỏ, xây dựng lại và đổi tên thành Summa Aldapeta. Nhưng họ vẫn lưu giữ hồ sơ nhập học cùng những bức ảnh lớp học của ông.

Từ đây, chỉ cần đi bộ một đoạn ngắn xuống Barandilla de la Concha, lan can trắng trang trí nổi tiếng của khu vực ven biển thành phố. Theo Parra, đây chính là nơi câu chuyện của Iraola thực sự bắt đầu.

“Các tuyển trạch viên Antiguoko luôn ra bãi biển. Từ lối đi dọc bờ biển, họ quan sát và hỏi: ‘Cậu bé kia là ai?’. Và họ tuyển cầu thủ ngay tại bãi biển La Concha. Chúng tôi dựng những khung thành di động, thay vì chơi trên sân bóng thực sự, chúng tôi chơi trên cát khi thủy triều rút”.

Người dân địa phương nhấn mạnh rằng bóng đá bãi biển ở miền Bắc Tây Ban Nha không phải lúc nào cũng đẹp như tưởng tượng. Mặt trời không phải lúc nào cũng xuất hiện ở San Sebastian, còn những cơn gió lạnh buốt thổi từ biển Cantabria có thể rất dữ dội. Đó cũng là lý do ba tác phẩm điêu khắc ở phía tây vịnh La Concha được gọi là “Comb of the Wind” (Chiếc lược gió - PV).

“Chúng tôi dựng khung thành và cọc”, Montiel, người đã huấn luyện Iraola trong 6 năm, xác nhận. “Bạn phải chọn khu vực khô nhất trên bãi biển để đánh dấu sân rồi thi đấu. Đôi khi có cả những vũng nước. Bạn phải xử lý chúng, vượt qua chúng và cả những mảng cát ướt”.

Salegi cũng nhớ rất rõ những ngày ấy. “Đá bóng trên bãi biển đòi hỏi nhiều nỗ lực thể chất hơn”, chủ tịch Antiguoko nói khi ngồi trong quầy bar của CLB. “Điều đó hình thành tính cách cầu thủ. Tôi từng chơi trên bãi biển và có lần chuẩn bị đá phạt góc thì một con sóng bất ngờ ập vào”.

Một câu chuyện khác quay lại thời điểm Iraola, Alonso và Arteta còn chơi cho đội U14, tập luyện trên sân sỏi bên cạnh Campo de Futbol Municipal Berio, sân bóng nhỏ xinh nơi Antiguoko tổ chức các đội trẻ tới U19.

“Khi ấy, chúng tôi chơi ở một giải đấu mà các đối thủ đều lớn tuổi hơn”, HLV Montiel kể. “Chúng tôi thường thắng 1-0. Vì vậy tôi nói: ‘Hãy thử một điều. Tôi sẽ chuyền bóng lên cho Andoni, cậu ấy khống chế bóng và ba người các cậu, không được phạm lỗi, sẽ cố lấy bóng khỏi chân cậu ấy. Hãy gây sức ép hết sức xem cậu ấy giữ bóng được bao lâu’.

“Thế rồi một phút trôi qua mà họ vẫn không lấy được bóng. Ba cầu thủ cùng cố giành bóng từ cậu ấy. Tôi nói: ‘Đó là điều chúng ta phải làm khi còn 5 phút. Chúng ta phải giữ bóng. Và ở đây có một cậu bé sở hữu phẩm chất trời phú. Chúng ta phải làm gì? Đưa bóng cho cậu ấy’”.

Học viện trẻ nổi tiếng nhất Tây Ban Nha, sau Barcelona

Salegi gắn bó với Antiguoko hơn bốn thập kỷ. Ông khẳng định thành công của CLB không có “bí mật hay điều gì thần bí”, mà đến từ “niềm đam mê mãnh liệt, cá tính, T năng, thể chất, tránh chấn thương, môi trường gia đình tốt và rất nhiều yếu tố phải kết hợp với nhau”.

Parra cũng có cách lý giải riêng. “Antiguoko hiện là học viện trẻ nổi tiếng nhất Tây Ban Nha, sau Barcelona, bởi họ có La Masia, nhưng hơn Real Madrid. Xét về tỷ lệ cầu thủ thành công, có lẽ thậm chí còn hơn cả Barcelona”.

Không có gì ngạc nhiên khi các CLB lớn muốn khai thác kinh nghiệm của Antiguoko, nhất là khi nhìn vào những chiến thắng trong quá khứ: ghi 5 bàn vào lưới Real Sociedad và 4 bàn trước Real Madrid. Những chiếc áo đấu được đóng khung trên tường Antiguoko là minh chứng rõ ràng.

“Và chúng tôi còn có Martin Zubimendi ở Arsenal nữa”, Salegi nói với ánh mắt đầy tự hào.

Nhiều HLV cũng bắt đầu sự nghiệp tại đây. Benat San Jose, người đi theo con đường của Iraola khi dẫn dắt Rayo Vallecano, hay Lander Garcia, hiện là trợ lý tại CLB Braga của Bồ Đào Nha, là những ví dụ tiêu biểu.

“Vấn đề là chẳng ai nghe lời tôi”, Salegi cười. “Có lần tôi ở Manchester, tại nhà Txiki Begiristain, cựu giám đốc bóng đá Man City. Ông ấy hỏi: ‘Nếu được ký một cầu thủ của Real Madrid lúc này, ông sẽ chọn ai?’. Tôi trả lời: ‘Lúc này tôi sẽ ký Antoine Griezmann cho Man City - cậu ấy là một cầu thủ mà không nhiều người biết, mới bắt đầu nổi lên ở Real Sociedad. Hãy ký Griezmann’.

“Txiki nói: ‘Tôi sẽ suy nghĩ’. Nhiều năm sau, tôi gặp ông ấy và hỏi: ‘Thế nào? Ông nghĩ sao? Ông chẳng bao giờ nghe tôi cả!’”.

Có lẽ người ta nên lắng nghe. Thậm chí cả thế giới bóng đá nên lắng nghe, bởi thành tích của Antiguoko đủ ấn tượng để câu chuyện này xứng đáng được dựng thành phim.

“Đó là một CLB địa phương, nhỏ bé, nhưng đồng thời giống như một đội tuyển quốc gia thu nhỏ”, Parra nói. “Người ta gọi nó là Dream Team. Đó là khoảng thời gian tuyệt vời. Bạn là một cậu bé. Bạn được vui chơi, kết bạn, hơn nữa còn được đi dự các giải đấu và giành chiến thắng ở mọi nơi”.

Cách đó khoảng một giờ lái xe là sân San Mames hiện đại, sân nhà của Athletic Club tại Bilbao, nơi CLB lớn nhất xứ Basque đã ký thỏa thuận hợp tác với Antiguoko tới năm 2030.

Tại Berio, có thể thấy rõ địa điểm này đã hưởng lợi về T chính từ hệ thống đào tạo trẻ. Sân sỏi ngày trước đã được thay bằng mặt cỏ nhân tạo. Một khán đài nhỏ nằm bên cạnh sân, phía sau là những ngọn đồi xanh của San Sebastian. Mỗi phòng thay đồ đều được đánh số và sơn theo màu CLB.

Những người thuộc thế hệ cũ từng nhầm tưởng gia đình Iraola làm nghề đánh bắt cá, bởi Montiel nhớ có một dịp Giáng sinh, “cha của cậu ấy tặng tôi một cân cá chình kính”.

Cậu bé ấy ít nói, chăm học và có tính cạnh tranh cực cao, nhưng có lẽ không nổi bật như người đồng đội sau này giúp Arsenal vô địch Premier League 2025/26. “Arteta thường đi bộ về nhà, vừa đi vừa sút bóng vào tường, tự chơi những pha bật tường với chính mình”, Parra nhớ lại. “Một vài bà cụ đi ngang qua, dừng lại nhìn cậu ấy đầy kinh ngạc và nói: ‘Cậu bé này…’”.

Arteta được Barcelona chiêu mộ, trong khi Alonso, người sau này cùng Tây Ban Nha vô địch World Cup 2010, bắt đầu thi đấu nghiệp chuyên nghiệp tại Real Sociedad rồi trở thành một trong những cầu thủ giàu danh hiệu nhất khi khoác áo Liverpool, Real Madrid và Bayern Munich.

Trong khi đó, Iraola trở thành trụ cột của Athletic Club và cuối sự nghiệp thi đấu trở về từ New York City của MLS để dẫn dắt các cầu thủ trẻ Antiguoko.

“Cậu ấy không phải mẫu HLV nhiệt huyết điển hình như Unai Emery, HLV Aston Villa cũng là một người địa phương, Arteta hay Pep Guardiola”, Montiel, người từng dìu dắt Iraola, nói.

“Cậu ấy muốn tiếp tục gắn bó với bóng đá và làm trợ lý cho chúng tôi. Khi tôi muốn gia hạn hợp đồng, tôi nói: ‘Này, mùa tới cậu có thể trở thành HLV trưởng’. Nhưng”, Montiel bật cười, “cậu ấy có những lời đề nghị khác”.

Iraola vẫn thường trở về thăm những người bạn cũ. “Cậu ấy chưa bao giờ là một cầu thủ bóng đá điển hình”, Parra nói. “Cậu ấy không phải kiểu người lái những chiếc xe sang hay mặc quần áo đắt tiền. Cậu ấy có cuộc sống riêng, còn bóng đá là công việc. Chỉ vậy thôi”.

Những người khó tính có thể chỉ ra rằng việc Gary O’Neil được bổ nhiệm vào tháng 6 để dẫn dắt Ipswich Town, đội vừa thăng hạng, đồng nghĩa Premier League hiện có 4 HLV trưởng người Anh. Nhưng điều đó không làm giảm ảnh hưởng của Antiguoko đối với giải đấu cao nhất nước Anh trong mùa giải sắp tới.

Dây chuyền sản xuất T năng vẫn tiếp tục. Và tại nơi mọi thứ bắt đầu với Alonso, Arteta và Iraola, người ta sẽ theo dõi Premier League 2026/27 với sự quan tâm đặc biệt.

Salegi mỉm cười nhấn mạnh: “Đơn giản là cả ba đều rất ít nói, học hành tốt và có một cái đầu rất sáng suốt”.