Super Sunday và cũng là Derby Manchester không kết thúc khi tiếng còi mãn cuộc vang lên. Nó tiếp tục nóng lên sau trận đấu, khi cơ quan phụ trách trọng T Pro Ref (Cơ quan quản lý và điều hành lực lượng trọng T bóng đá chuyên nghiệp tại Anh) thừa nhận VAR đã mắc "sai lầm trong phán đoán" ở tình huống công nhận bàn thắng của Haaland.

Phút 60, Man City tổ chức tấn công trong bối cảnh chỉ còn 10 người sau tấm thẻ đỏ của Phil Foden. Josko Gvardiol thực hiện quả tạt vào vòng cấm, Enzo Fernandez đứng ở vị trí việt vị và lao vào tranh chấp trước khi bóng đến chỗ Haaland. Tiền đạo người Na Uy dứt điểm cận thành, ban đầu bị thổi việt vị nhưng sau đó được VAR xác định đứng trên hậu vệ cuối cùng của MU.

• Kết quả bóng đá hôm nay (14/9)

Bàn thắng được công nhận. Man City thắng chung cuộc 1-0 ngay tại Nhà hát của những giấc mơ. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ VAR đã kiểm tra đúng vị trí của Haaland, trong khi bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: Fernandez có ảnh hưởng đến pha bóng hay không?

Phe phản đối: Không chạm bóng không có nghĩa là vô can

Jamie Carragher là một trong những người phản ứng gay gắt nhất. Cựu trung vệ Liverpool cho rằng VAR đã nhìn quá sát vào khung hình cuối cùng mà quên mất toàn bộ diễn biến của pha bóng.

Lập luận của Carragher rất rõ: Fernandez đang đứng việt vị, cố gắng chơi bóng và buộc Lisandro Martinez phải can thiệp. Trung vệ MU không thể đơn giản bỏ qua sự hiện diện của một cầu thủ đối phương đang lao vào tranh chấp chỉ vì biết người đó có thể đang ở thế việt vị.

“Điều này thật khủng khiếp đối với VAR và Michael Oliver. Ý bạn là gì mà kêu không việt vị? Enzo Fernandez rõ ràng đang ở thế việt vị và anh ta đang cố gắng chơi bóng. Anh ta thực sự đang quăng người để cố gắng chạm vào bóng.

Bạn không thể nói với tôi rằng chuyển động của anh ta không ảnh hưởng gì đến tình huống đang diễn ra. Nếu đó không phải là can thiệp vào tình huống, thì thành thật mà nói, tôi không biết đó là gì. VAR đã khiến bóng đá trở nên phức tạp hơn mức cần thiết. Bàn thắng đó đáng lẽ phải bị hủy bỏ”.

Rõ ràng đây là điểm mấu chốt của tranh cãi. Luật việt vị không chỉ nói về việc cầu thủ có chạm bóng hay không. Một cầu thủ ở vị trí việt vị có thể bị phạt nếu can thiệp vào lối chơi, cản trở đối phương hoặc tác động đến khả năng xử lý tình huống của hậu vệ.

Theo Carragher, Fernandez đã can thiệp vào pha bóng, làm ảnh hưởng đến tình huống bóng ấy. Bởi, nếu không có Fernandez trước mặt, Martinez có thể chọn cách phòng ngự khác: chủ động phá bóng, bỏ bóng hoặc di chuyển thẳng về phía Haaland để theo kèm, hạn chế góc sút của chân sút người Na Uy. Nhưng sự xuất hiện của tiền vệ Man City khiến anh phải cân nhắc và xử lý trong điều kiện hoàn toàn khác.

Cựu trọng T Premier League Dermot Gallagher cũng đồng tình với cách nhìn này. Ông cho rằng Fernandez dù không chạm bóng nhưng vẫn có thể được xem là can thiệp vào pha bóng thông qua hành động cố gắng tiếp cận quả tạt.

Michael Carrick, HLV MU, thậm chí gọi quyết định này là "đáng lo ngại". Không khó hiểu khi ông phản ứng như vậy. Đội bóng của ông đã chơi hơn người trong phần lớn thời gian, nhưng rồi bị đánh bại bởi một bàn thắng mà chính cơ quan trọng T sau đó thừa nhận có sai sót.

Pro Ref xác nhận VAR đã không đánh giá đầy đủ tác động từ vị trí của Fernandez và lẽ ra phải đề nghị Michael Oliver xem lại tình huống trên màn hình bên sân. Đây là chi tiết khiến vụ việc chuyển từ một tranh luận chuyên môn sang một sai lầm chính thức được thừa nhận.

Phe ủng hộ VAR: Việt vị không đồng nghĩa với có lỗi

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng phe bảo vệ quyết định ban đầu của VAR cũng có cơ sở. Haaland rõ ràng không việt vị. Patrick Dorgu đã giúp tiền đạo Man City ở vị trí hợp lệ. Fernandez trong tư thế việt vị, nhưng không chạm vào bóng. Theo cách diễn giải chặt chẽ của luật hiện hành, chỉ vị trí việt vị chưa đủ để cấu thành lỗi nếu cầu thủ đó không trực tiếp can thiệp vào tình huống.

Đây chính là điều xám khiến VAR gặp khó khăn trong tình huống này. Một cầu thủ đứng việt vị có phải mặc nhiên phạm lỗi? Không. Một cầu thủ không chạm bóng có đồng nghĩa không ảnh hưởng đến pha bóng? Cũng không hoàn toàn.

Vấn đề nằm ở ranh giới giữa "đứng ở vị trí việt vị" và "can thiệp vào lối chơi". Ranh giới ấy không thể đo bằng những đường kẻ tự động trên màn hình. Nó đòi hỏi trọng T phải đánh giá hành vi, ý định và tác động thực tế lên đối phương.

VAR đã xử lý tốt phần đầu tiên: xác định Haaland có việt vị hay không. Nhưng theo Pro Ref, họ đã thất bại ở phần thứ hai. Tức là khả năng phán đoán và xử lý của trong T chính Oliver.

Đó là lý do bàn thắng vẫn được công nhận trên sân, nhưng quyết định lại bị cơ quan trọng T xác nhận là sai lầm sau trận đấu.

VAR đã đúng, trọng T đã sai?

Liệu có phải VAR đã kiểm tra đúng vị trí, nhưng bỏ quên bản chất pha bóng? Rõ ràng VAR được đưa vào bóng đá để giảm sai sót. Nhưng trong những tình huống như bàn thắng của Haaland, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn phán đoán của con người.

Haaland không việt vị là một dữ kiện kỹ thuật. Fernandez có ảnh hưởng đến Martinez hay không là một vấn đề nhận định liên quan đến chính trọng T trên sân. Nếu chỉ nhìn vào vị trí của người ghi bàn, VAR có thể đưa ra câu trả lời chính xác. Nhưng bóng đá không diễn ra trong một khung hình duy nhất. Một pha tấn công là chuỗi hành động liên kết với nhau, nơi vị trí của một cầu thủ có thể tác động đến quyết định của người khác dù không chạm bóng.

Vì vậy, Carragher hoàn toàn có lý khi đặt câu hỏi: Nếu một cầu thủ đứng việt vị trước mặt hậu vệ, buộc hậu vệ phải xử lý mình, rồi để bóng đến chân một đồng đội ở vị trí hợp lệ, liệu chỉ cần không chạm bóng là đủ để vô tội? Nếu câu trả lời là có, luật việt vị sẽ bị đẩy về một cách hiểu máy móc đến mức nguy hiểm.

Tất nhiên, MU không thể đổ toàn bộ thất bại cho VAR. Đội chủ nhà có hơn 70 phút chơi với lợi thế quân số nhưng không ghi nổi bàn thắng. Marcus Rashford và Kobbie Mainoo lần lượt đưa bóng tìm đến cột dọc, trong khi hàng công MU thiếu sự sắc bén cần thiết để kết liễu đối thủ.

Song, điều đó không làm bàn thắng của Haaland bớt tranh cãi. Man City đã tận dụng tốt cơ hội duy nhất quyết định trận đấu. MU thất bại vì không thể ghi bàn. VAR sai vì đã không đánh giá đầy đủ bản chất của tình huống.

Hai sự thật ấy cùng tồn tại song song sau trận Super Sunday đêm qua.