Eusebio là cầu thủ đầu tiên xuất phát từ châu Phi vươn lên đẳng cấp hàng đầu thế giới. Ông không bao giờ biết sợ hãi - theo cả nghĩa bóng lẫn nghĩa đen. Mới gia nhập Benfica, ông đã lập ngay hat-trick để thắng Santos, với Pele trong đội hình. Pele ư? Hồi ấy, Eusebio chẳng cần biết đó là ai. 

Người ta đã phát hiện ra T năng chơi bóng của Eusebio tại Mozambique, thuộc địa của Bồ Đào Nha và đưa về mẫu quốc. Eusebio lập tức chói sáng, ở thời kỳ mà thế giới còn cho rằng các cầu thủ châu Phi không thể chơi bóng. 

Sinh ra ở Lourenço Marques (nay là Maputo) ở Mozambique, Eusebio lớn lên ở thuộc địa Đông Phi của Bồ Đào Nha, khi đó về mặt pháp lý là một phần của Bồ Đào Nha. T năng của ông được phát hiện ở tuổi thiếu niên tại CLB Sporting Club de Lourenço Marques và truyền về châu Âu.

Năm 1961, Bela Guttman, HLV người Hungary vĩ đại của Benfica, đã bắt chuyện trong tiệm cắt tóc địa phương. Ngồi cạnh ông là HLV của đội bóng Brazil Sao Paulo đang du đấu, người đã hết lời ca ngợi một cầu thủ trẻ mà ông từng thấy khi ở châu Phi. 

Guttman tò mò đã tìm hiểu và nhanh chóng cướp lấy chàng thiếu niên này đang trong tầm ngắm của Sporting Lisbon. Ông thậm chí còn phải giấu Eusebio ở một làng chài Algarve cho đến khi “bút sa gà chết”, hợp đồng được ký kết.

Việc Guttman có thích kiểu tóc mới của mình hay không đã chìm vào quên lãng, nhưng ông đã có được phát hiện vĩ đại nhất trong sự nghiệp huấn luyện lâu dài và lừng lẫy của mình. Guttman đã giúp Benfica và ĐT Bồ Đào Nha có được viên ngọc hay nhất châu Phi. 

Eusebio được biết đến với biệt danh “Báo đen”, danh xưng mô tả chính xác phong cách chơi bóng của ông. Tốc độ, kỹ thuật, sức mạnh và sự khéo léo đã biến ông thành một cầu thủ khiến hàng phòng ngự trên khắp thế giới phải khiếp sợ. Hơn cả thế, Eusebio còn đi trước thời đại đến vài thập kỷ. 

Những gì người ta khen ngợi Eusebio trong thập niên 1960 cũng chính là những gì người ta khen ngợi George Weah, Didier Drogba sau này. Những pha bứt tốc dài, mạnh mẽ và những cú dứt điểm như sấm sét thường biến ông thành một mũi nhọn tấn công đơn độc, và bất chấp sự kèm cặp chặt chẽ trong suốt sự nghiệp. 

Eusebio đã ghi được 319 bàn thắng trong 313 trận cho CLB và 41 bàn thắng trong 64 trận đấu cho ĐT Bồ Đào Nha ở thời kỳ mà đội tuyển này thường gặp các đối thủ mạnh hơn mình. Ông ghi bàn đều đặn bằng đầu, cũng như hai chân.

Eusebio ghi bàn nhiều như thế không chỉ vì ông thuộc mẫu tiền đạo toàn diện: vừa có sức mạnh, lại vừa khéo léo; vừa có tốc độ, lại vừa chuẩn xác; vừa hủy diệt, lại vừa đẹp mắt. Ông còn có khả năng tự mình săn lùng cơ hội ghi bàn thay vì chờ đồng đội kiến tạo. 

Xem lại những bàn thắng được ghi từ cú sút xa mạnh như búa bổ của Eusebio, chúng ta sẽ hiểu thêm về sự toàn diện của tiền đạo xuất sắc này. Vào thời của ông, quả bóng còn làm bằng da, thô kệch, trọng lượng có thể tăng gần gấp đôi nếu nó thấm nước trong thời gian diễn ra trận đấu. 

Về phần mình, Eusebio dĩ nhiên không có được sự chuẩn bị hoàn hảo về thể lực, không được thuốc men và máy móc trợ giúp như cầu thủ bây giờ. Vậy mà ông vẫn sút xa căng và chuẩn xác như đám hậu bối Michael Ballack hoặc Roberto Carlos. 

Cầu thủ đối phương thường phải ngán ngẩm khi lập hàng rào để ngăn cản cú sút phạt của Eusebio. Họ sợ không thể ngăn cản bàn thua, vì sút phạt là một trong những sở trường của Eusebio. Họ cũng sợ khi ngăn được bóng, vì đấy sẽ là một cú sút trời giáng vào cơ thể!

Eusebio ra mắt ĐT Bồ Đào Nha trong trận gặp Luxembourg vào ngày 19/10/1961, và thua… 4-2. Trước World Cup 1966, Eusebio đã cùng Benfica thống trị châu Âu và giải quốc nội. Trong 5 năm đầu có Eusebio, Benfica chỉ không VĐQG năm 1962, nhưng vô địch Cúp C1 năm 1961, 1962 và về nhì năm 1963, 1965.

Năm 1965, Eusebio được trao Quả Bóng Vàng, và trong suốt những năm 60, ông thường được ca ngợi là cầu thủ xuất sắc thứ hai thế giới sau Pele. Tuy nhiên, chính World Cup 1966 tại Anh đã củng cố danh tiếng đó khi ông chiếm được cảm tình của NHM nước chủ nhà bằng một loạt màn trình diễn xuất sắc.

Ở vòng bảng, ông đe dọa vị thế thống trị của Pele khi cú đúp ngoạn mục tại Goodison Park đã chấm dứt triều đại của Brazil, đội vô địch năm 1958 và 1962. Ở tứ kết, 4 bàn thắng kỷ lục của ông đã giúp Bồ Đào Nha thắng ngược CHDCND Triều Tiên từ tình cảnh bị dẫn trước 3-0.

ĐT Anh lẽ ra sẽ đến Goodison Park đá bán kết, nhưng FIFA đã quyết định chuyển trận đấu đến Wembley. Trước đó, Eusebio đã bỏ công sức để chiếm được cảm tình của người dân Merseyside. Ông rất bất bình về thay đổi mà ông cảm thấy đã mang lại lợi thế quá lớn cho người Anh. "Nếu chơi ở Liverpool, chúng tôi đã thắng và vào chung kết", ông khẳng định.

Sân Wembley - nơi Benfica thua AC Milan trong trận chung kết Cúp C1 năm 1963 - lại một lần nữa là nơi giấc mơ của Eusebio tan vỡ. Quả phạt đền thành công ở phút 81 của Eusebio đã khiến hàng phòng ngự của ĐT Anh phải trải qua 10 phút cuối trận đầy khó khăn trước khi giành chiến thắng chung cuộc 2-1. 

Những giọt nước mắt của Eusebio tại Wembley đã giành được tình cảm của người Anh. Vài tuần sau, họ đã dựng tượng sáp của Eusebio tại bảo tàng Madame Tussauds. NHM đánh giá cao tinh thần cao thượng của ông sau khi các tờ báo ngày hôm sau đăng tải hình ảnh ông chúc mừng Bobby Charlton bằng một cái ôm. 

Một quả phạt đền khác trong trận tranh hạng Ba với Liên Xô đã nâng tổng số bàn thắng của ông tại giải đấu lên 9 bàn, đoạt danh hiệu Vua phá lưới. Tại giải đấu ấy, nhờ Eusebio, Bồ Đào Nha đã thắng cả 2 đội tuyển nổi tiếng nhất thế giới trong 2 thập niên 1950 và 1960: Hungary và Brazil. 

Song, năm 1966 là lần xuất hiện cuối cùng của Eusebio trên sân khấu lớn nhất, khi Bồ Đào Nha không đủ điều kiện tham dự 2 VCK World Cup tiếp theo.  Lần khoác áo ĐT Bồ Đào Nha cuối cùng của Eusebio là trận hòa 2-2 với Bulgaria ở vòng loại năm 1973.

Người đàn ông dễ mến này - người đã giải nghệ bóng đá vào năm 1978 sau một thời gian chơi ở giải NASL của Mỹ - vẫn tiếp tục là một đại sứ tuyệt vời cho CLB, đất nước và chính môn thể thao này. Eusebio mất ở tuổi 71, năm 2014.