Nếu bạn muốn hình dung về tương lai, hãy tưởng tượng hậu vệ của Brentford, Michael Kayode, lấy đà thực hiện một quả ném biên dài. Ít nhất thì vào tháng 10, cảm giác là như vậy. Nhưng chỉ trong một thời gian ngắn, bức tranh ấy đã bắt đầu thay đổi. Đây là năm của sự phản kháng, rồi lại xuất hiện một làn sóng phản kháng đối với chính sự phản kháng đó.

Trong gần hai thập kỷ, môn thể thao vua đã chấp nhận một sự đồng thuận mang tính guardiolista. Bóng đá là kiểm soát bóng, là pressing, nhưng trên hết là vị trí, là việc thao túng không gian một cách tinh vi. 

Mặt sân ngày càng được cải thiện khiến pha chạm bóng đầu tiên gần như được mặc định: cầu thủ không còn phải lo khống chế bóng mà có thể ngay lập tức tính toán các phương án tiếp theo. Trò chơi đã trở thành một ván cờ có bóng, nơi chiến lược quan trọng hơn thể lực.

Trong bối cảnh đó xuất hiện Nicolas Jover, Austin MacPhee, Bernardo Cueva cùng cả một đội ngũ HLV tình huống cố định, những người đã biến đổi Premier League mùa này với 21,8% số bàn thắng đến từ phạt góc hoặc ném biên, tăng mạnh so với mức 13,9% của mùa trước.

Một phần nguyên nhân là do các trọng T sẵn sàng cho phép va chạm với thủ môn nhiều hơn. Thời kỳ mà bất kỳ tiếp xúc nào cũng bị coi là phạm lỗi đã qua, song mức độ "nới tay" có lẽ đã đi quá xa, khi cầu thủ có thể túm tay đối phương mà không bị thổi phạt, với lý do anh ta đã thả tay trước lúc bóng bay vào vòng cấm.

Dù vậy, đây cũng là một xu hướng lớn hơn của lịch sử chiến thuật: tái tạo những phương pháp cũ trong hoàn cảnh mới. Điều này không có nghĩa chiến thuật vận động theo chu kỳ cố định theo kiểu xuân, hạ, thu, đông, mà đúng hơn là khi các ưu tiên thay đổi, những điểm yếu mới sẽ lộ ra và rồi bị khai thác.

Khi bóng đá ngày càng xoay quanh việc kiểm soát bóng, trọng tâm của các hậu vệ không còn là không chiến, kèm người hay tắc bóng theo kiểu truyền thống, mà là khả năng chơi bóng. Và hóa ra, điều ấy lại mở ra cơ hội nếu bạn có thể gây sức ép trên không.

Hệ quả là một cơn hoảng loạn đạo đức nho nhỏ. Bóng đá sẽ đi về đâu nếu chỉ tồn tại chuỗi các tình huống cố định, nếu sự trôi chảy - thứ làm nên vẻ đẹp của môn thể thao này - bị quét sạch bởi một thế hệ "giáo sư iPad" cùng các giáo án chi tiết? 

Cơ quan lập luật bóng đá (IFAB) thậm chí từng bàn tới việc buộc các đội phải thực hiện tình huống cố định trong vòng 30 giây kể từ khi được hưởng.

Đây là một điều hơi kỳ quặc, bởi các trọng T có thể mất vài phút dùng VAR để quyết định có hay không một quả phạt, nhưng đội được hưởng thì lại bị thúc ép phải thực hiện thật nhanh

Tại sao người có kỹ năng thực hiện tình huống cố định tốt nhất, có thể phải chạy 50 mét để tới điểm đặt bóng, lại không được phép chuẩn bị và thực hiện một cách tối ưu? Quan trọng hơn cả là đưa bóng trở lại cuộc chơi càng nhanh càng tốt, để rồi... tiếp tục đến với một pha đòi phạt đền khác hoặc một tình huống việt vị tính bằng sợi tóc.

Tuy vậy, qua nhiều năm, bóng đá đã chứng minh một khả năng tự cân bằng đáng kinh ngạc, giữa tấn công và phòng ngự, giữa kỹ thuật và thể lực, mà không cần can thiệp luật lệ theo cách nhiều môn thể thao khác buộc phải làm.

Các hậu vệ bắt đầu nhớ lại cách đánh đầu. Trước Tottenham, Chelsea của Enzo Maresca để 3 cầu thủ ở tuyến trên. Lo sợ bị phản công, Spurs giữ người ở lại phòng ngự. Khi khu vực cấm địa bớt đông đúc, thủ môn Robert Sanchez có thể băng ra bắt bóng từ các quả ném biên một cách khá thoải mái. 

Không phải ném biên hay tình huống cố định không còn nguy hiểm, mà là chúng không còn mang cảm giác hủy diệt hay không thể chống đỡ như chỉ vài tháng trước. Tỷ lệ bàn thắng từ phạt góc và ném biên đã giảm 5,2% so với cuối tháng 10.

Có lẽ hợp lý khi cho rằng bóng đá sẽ ở trạng thái hiện giờ một thời gian. Môn thể thao này đã 160 năm tuổi, đủ độ "trưởng thành". Nếu có những cuộc cách mạng mới, chúng sẽ hiếm hoi và gần như chắc chắn dựa trên một bước tiến công nghệ, giống như sự cải thiện mặt sân từng đặt nền móng cho guardiolismo. 

Không loại trừ khả năng cuộc cách mạng dữ liệu và AI sẽ tạo ra tác động tương tự. Điều Guardiola làm được - tái hiện các nguyên lý của "bóng đá tổng lực" trong bối cảnh sân bãi phẳng phiu, tạo ra một cuộc cách mạng toàn cầu - là điều cực kỳ hiếm hoi.

Ngay cả Guardiola cũng đã lùi bước so với sự cấp tiến thời Barca. Một phần có thể vì khi một hệ tư tưởng bị đẩy tới cực hạn, con đường duy nhất còn lại là quay lại, giống như nhiều nghệ sĩ sau khi theo đuổi trừu tượng đến tận cùng thì lại trở về với tính biểu tượng, dù đã được lọc qua những bài học của quá trình cực đoan ấy. Những cuộc cách mạng, một khi đã xảy ra, sẽ không bao giờ bị quên lãng.

Nhưng còn một lý do khác, như chính Pep đã nói cuối mùa trước, đó là lịch thi đấu dày đặc. Ông thích một đội hình nhỏ để có thể truyền triết lý của mình, xây dựng một nền tảng tư tưởng cho từng kế hoạch cụ thể. Tuy nhiên, nhịp độ thi đấu khắc nghiệt khiến không còn thời gian cho sự chuẩn bị riêng lẻ như vậy, trong khi yêu cầu thể chất buộc các đội phải sở hữu đội hình lớn hơn.

Điều đó thúc đẩy một cách tiếp cận điều chỉnh và thích nghi, được hỗ trợ bởi dữ liệu, thậm chí là "đào lại quá khứ" để tìm ra những phương pháp mà bóng đá hiện đại đã quên cách đối phó. Sự khởi sắc của Leeds kể từ lúc Daniel Farke chuyển sang đá hai tiền đạo trong hiệp hai trận thua Man City là một ví dụ. Các cặp trung vệ vốn quen với việc một người kèm, một người bọc lót giờ phải cùng lúc làm cả hai, và kết quả là Dominic Calvert-Lewin đang có chuỗi ghi bàn tốt nhất sự nghiệp.

Đây là một giai đoạn vô cùng hấp dẫn của chiến thuật. Niềm tin độc tôn của guardiolismo đã rạn nứt, và không ai thực sự biết điều gì sẽ theo sau. Nó gợi nhớ đến bóng đá Anh sau thất bại trước Hungary năm 1953. Những cách chơi cũ đã kết thúc, và thay vào đó là một thời kỳ thử nghiệm quy mô nhỏ, phản thử nghiệm nối tiếp phản thử nghiệm. Từ đó, cuối cùng, một kỷ nguyên mới sẽ được tổng hợp và định hình.