Hơn 3 thập kỷ chưa có HLV người Anh nào vô địch

“Đó là điều đáng thất vọng và, từ góc nhìn của tôi, nó khiến tôi buồn”, Howard Wilkinson, hiện 82 tuổi và đã chính thức giải nghệ khỏi môn thể thao gắn bó cả đời với ông, chia sẻ. “Điều duy nhất chúng ta có thể làm là hy vọng rồi một lúc nào đó mọi thứ sẽ chuyển biến theo hướng tích cực”.

Wilkinson vừa có buổi trò chuyện với The Athletic trong tư cách là HLV người Anh cuối cùng vô địch quốc gia. Đó là mùa giải 1991/92 cùng Leeds United và sau 34 năm, thật khó để hình dung khi nào vị thế ấy mới thay đổi.

Trong một hoặc hai tuần tới, chức vô địch sẽ thuộc về Mikel Arteta cùng Arsenal hoặc Pep Guardiola với Man City. Mùa trước, người đăng quang là HLV Hà Lan, Arne Slot cùng Liverpool.

Các nhà vô địch khác trong kỷ nguyên Premier League kể từ mùa 1992/93 đến nay đến từ Pháp (Arsene Wenger), Bồ Đào Nha (Jose Mourinho), Đức (Jurgen Klopp), Chile (Manuel Pellegrini), Italia (Roberto Mancini, Carlo Ancelotti, Antonio Conte và Claudio Ranieri) và dĩ nhiên là hai người Scotland đến từ Glasgow: Alex Ferguson và Kenny Dalglish.

Tuy nhiên, chưa có HLV người Anh nào vô địch trong giai đoạn này. Đội tuyển Anh hiện được dẫn dắt bởi HLV người Đức, Thomas Tuchel. Đội tuyển nữ Anh do nữ HLV người Hà Lan, Sarina Wiegman huấn luyện. Và Premier League mùa này khép lại với chỉ hai HLV người Anh làm việc toàn thời gian. Đó là Eddie Howe tại Newcastle đứng thứ 13 và Rob Edwards của Wolves, đội đang xếp cuối bảng.

“Tôi đã sống cả đời trong bóng đá và khi đã quen với việc luôn phải chờ đợi những điều bất ngờ, điều này không còn gây ngạc nhiên nữa”, Wilkinson, người từng hai lần làm HLV tạm quyền tuyển Anh và có 33 năm làm chủ tịch Hiệp hội HLV Anh, nói. “Tuy nhiên, nó vẫn đáng thất vọng. Dù giải đấu vẫn mang tên Football League (Giải bóng đá Anh), nhưng diện mạo của nó đã thay đổi, đặc biệt trong 10 năm qua”.

Liệu điều đó có quan trọng? Và nếu có thì ai phải chịu trách nhiệm? Hay còn một câu hỏi khác đi thẳng vào bản chất vấn đề là phải chăng các HLV người Anh thực sự không đủ giỏi?

Rõ ràng, câu hỏi cuối cùng dễ gây tranh cãi, thậm chí xúc phạm với nhiều người trong nghề.

Frank Lampard cho rằng vấn đề nằm ở cơ hội hơn là năng lực, trong bối cảnh phòng họp của các CLB Premier League cũng đa quốc gia chẳng khác gì phòng thay đồ. Nhưng vì sao các HLV người Anh liên tục bị bỏ qua?

“Tôi không nghĩ họ bị bỏ qua”, Lampard nói. “Chỉ là bây giờ có một nguồn HLV lớn hơn rất nhiều, cùng với nhiều kiểu chủ sở hữu và giám đốc thể thao khác nhau. Về cơ hội, đây là một cuộc cạnh tranh rất lớn. Mỗi khi có công việc tốt xuất hiện, sẽ có cả hàng dài HLV từ khắp nơi trên thế giới gửi hồ sơ”.

Lampard vừa giúp Coventry City thăng hạng Premier League, đồng thời phần nào khôi phục danh tiếng sau khi bị Everton sa thải và trải qua quãng thời gian cực kỳ khó khăn trong vai trò HLV tạm quyền Chelsea, nơi ông chỉ thắng 1 trong 11 trận.

Quan điểm của Lampard là vẫn có “rất nhiều HLV Anh xuất sắc đang làm việc tuyệt vời”. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng đặc thù của ngành khiến “đôi khi họ phải chiến đấu nhiều hơn để được công nhận là HLV giỏi”. Và các con số cho thấy điều đó có cơ sở, đặc biệt khi Scott Parker (một trong những người được Lampard nhắc đến) vừa mất việc ở Burnley.

“Bạn có thể kể ra như Eddie Howe”, Lampard nói. “Scott Parker là ví dụ rất điển hình. Mọi người sẽ bảo ‘ồ, họ xuống hạng’. Nhưng trụ lại Premier League chưa bao giờ là điều dễ dàng”.

Premier League ngày càng vắng bóng HLV người Anh

Bóng đá Anh đã thay đổi mạnh tới mức thật khó tin rằng trong mùa giải Premier League đầu tiên, HLV không phải người Anh duy nhất là Joe Kinnear tại Wimbledon. Thậm chí ông còn nói giọng Anh. Kinnear sinh ở Dublin nên thi đấu cho tuyển CH Ireland, nhưng đã chuyển sang Anh từ năm 8 tuổi.

Trong 4 mùa đầu tiên của Premier League, Ossie Ardiles tại Tottenham là HLV duy nhất đến từ ngoài Ireland. Ardiles, người Argentina, mất việc sau khi Tottenham chỉ đứng thứ 15 và CLB sau đó lại bổ nhiệm HLV người Anh Gerry Francis.

Còn bây giờ?

Mùa này, chỉ có 5 trong số 28 HLV từng làm việc tại Premier League (không tính HLV tạm quyền) là người Anh. Mùa trước là 4 trong tổng số 26, mức thấp nhất lịch sử. Nói cách khác, chỉ có 9 trong tổng số 54 HLV toàn thời gian ở giải đấu cao nhất nước Anh trong hai năm qua là người Anh, tương đương 16,7%. Chưa bao giờ sự chênh lệch lại lớn đến vậy.

“Ngày nay mọi thứ rất cạnh tranh và càng lúc càng khốc liệt hơn qua từng mùa”, Wilkinson, người từng dẫn dắt Sunderland và Sheffield Wednesday trong sự nghiệp cầm quân kéo dài 29 năm, nhận định. “Bóng đá đỉnh cao ở đất nước này, hơn cả Đức, Pháp hay Italia, dường như hấp dẫn nhiều quốc tịch hơn”.

“Tôi tin vẫn có những HLV người Anh đủ khả năng thành công ở đẳng cấp cao nhất và xét trên góc độ lòng yêu nước, sẽ rất tuyệt nếu có nhiều người hơn góp mặt. Nhưng bạn không thể lựa chọn. Đó là cuộc đua hiện tại. Bạn có thể là HLV giỏi nhất thế giới, nhưng nếu không ai nghĩ như vậy khi bạn đi xin việc thì cũng chẳng thể làm gì”.

Nói cách khác, rất nhiều thứ đã thay đổi kể từ khi Sven-Goran Eriksson được bổ nhiệm làm HLV tuyển Anh năm 2000 và bị Gordon Taylor, khi đó là giám đốc điều hành Hiệp hội Cầu thủ chuyên nghiệp, gọi là “sự phản bội di sản và hệ thống huấn luyện của chúng ta”.

“Tôi rất thất vọng”, Jack Charlton, thành viên tuyển Anh vô địch World Cup 1966, từng nói. “Pháp được dẫn dắt bởi người Pháp, Đức bởi người Đức, còn Italia cũng dùng người của họ”.

Ở Serie A, có 15 trong số 20 HLV là người Italia. La Liga có 12 HLV người Tây Ban Nha trên tổng số 20 đội. Ligue 1 của Pháp và Bundesliga của Đức đều có 13 HLV bản địa.

Trong khi đó tại Premier League, việc số HLV người Tây Ban Nha (4) và Bồ Đào Nha (3) còn nhiều hơn HLV người Anh nói lên điều gì?

Đúng là các con số có thể thay đổi đôi chút một khi Michael Carrick chính thức nhận công việc dài hạn tại Man United. Nhưng xu hướng này cũng xuất hiện ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Tuchel là HLV ngoại thứ ba của tuyển Anh sau Eriksson và Fabio Capello, nhiều hơn bất kỳ quốc gia từng vô địch World Cup nào khác. Đức chưa từng có HLV ngoại. Argentina gần nhất dùng HLV ngoại là năm 1934, Brazil không làm điều đó kể từ năm 1965 cho tới khi chọn Ancelotti năm ngoái, Italia là từ 1966 còn Pháp là 1975.

Khi ngày càng ít HLV người Anh được bổ nhiệm ở Premier League, điều đó cũng kéo theo thay đổi ở các hạng đấu thấp hơn.

“Có 92 CLB trong hệ thống bóng đá Anh và đó không phải là quá nhiều công việc trong khi có rất nhiều người tìm kiếm cơ hội”, Dave Challinor, HLV trưởng Stockport County, nói. “Bóng đá Anh đã thay đổi. Đây là một ngành công nghiệp đa văn hóa và tôi không nói rằng HLV người Anh nên có việc chỉ vì họ là người Anh. Người phù hợp nhất mới phải là người được chọn”.

Challinor, sinh tại Chester, là một trong 40 HLV người Anh đang làm việc toàn thời gian ở 72 CLB thuộc EFL và sở hữu thành tích ấn tượng ở các hạng đấu thấp cũng như bóng đá ngoài hệ thống chuyên nghiệp. Trong 15 mùa trọn vẹn dẫn dắt Stockport, Hartlepool, AFC Fylde và Colwyn Bay, ông chưa từng kết thúc ngoài nhóm thăng hạng hoặc play-off. Mùa này, Stockport vào chung kết play-off League One và hướng tới suất lên Championship, đồng thời có thể giành lần thăng hạng thứ ba trong vòng 5 năm.

Ông hạnh phúc với một CLB đang phát triển mạnh nhưng đây cũng là dấu hiệu khác của thời đại mới khi ngay cả một HLV sở hữu thành tích như vậy cũng không nằm trong tầm ngắm của các CLB lớn hơn.

“Tôi chưa từng được trao công việc ở Football League chỉ dựa trên những thành công đã có”, ông nói. “Tôi luôn nghĩ cách tốt nhất để mình được dẫn dắt ở Football League là giúp một đội thăng hạng. Tôi vẫn nghĩ cách dễ nhất để được dẫn dắt một đội Championship là đưa đội bóng lên hạng. Và tôi cũng nghĩ cách dễ nhất để một HLV người Anh, bao gồm cả tôi, làm việc ở Premier League là giúp đội bóng thăng hạng”.

Bao lâu nữa Premier League sẽ không còn bất kỳ HLV người Anh nào?

Ashley Cole, người được xem là một trong những hậu vệ trái hay nhất lịch sử bóng đá Anh, gần đây thừa nhận ông từng cảm thấy “nản lòng” vì thiếu cơ hội làm việc ở Anh trước khi nhận lời tới Cesena tại Serie B của Italia. Jermain Defoe bắt đầu sự nghiệp huấn luyện ở Woking thuộc National League (giải hạng năm). Và dù cuộc tranh luận này đã kéo dài nhiều năm, vẫn có những bằng chứng thống kê rõ ràng cho thấy các HLV da màu tiếp tục bị bỏ qua ở Anh.

Đây dường như cũng không còn là thời kỳ mà các tuyển thủ Anh nổi tiếng gần như nghiễm nhiên có công việc huấn luyện sau khi giải nghệ.

Quá nhiều lần người ta chứng kiến những cầu thủ xuất sắc chưa chắc đã trở thành HLV giỏi. Danh sách ấy rất dài gồm Bryan Robson, Stuart Pearce, Terry Butcher, Paul Ince, Tony Adams, Peter Shilton, Steven Gerrard và nhiều người khác. Và các CLB giờ đây muốn thấy nhiều bằng chứng hơn về năng lực huấn luyện cũng như tư duy chiến thuật.

“Frank (Lampard) đã làm rất tốt”, Challinor nói. “Tôi nghĩ cậu ấy nên là HLV hay nhất năm với những gì làm được ở Coventry và những thành công như vậy chỉ có lợi cho các HLV người Anh. Cậu ấy từng chơi bóng ở đẳng cấp cao nhất và theo tôi vẫn là cái tên xứng đáng được trao cơ hội. Một người khác nổi bật là Michael Carrick. Có lẽ trước đây cậu ấy chưa được liên hệ với công việc ở Premier League cho tới khi nhận lời tại Man United và giờ đã làm rất tốt. Điều đó cho thấy trên hết, bạn cần được trao cơ hội”.

Tuy nhiên, nhìn chung, quy trình tuyển dụng HLV hiện nay kỹ lưỡng hơn bao giờ hết. “Bạn cũng sẽ thấy nhiều cầu thủ Anh không còn hứng thú với công việc huấn luyện như trước”, một giám đốc điều hành Premier League giấu tên nói. “Họ đã kiếm được quá nhiều tiền khi còn thi đấu, vậy tại sao phải lao vào những áp lực của nghề HLV?”.

Còn về việc điều này có quan trọng hay không, sẽ luôn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau. Thời thế đã thay đổi. Trước đây nhiều người từng phàn nàn về việc số cầu thủ Anh ở giải đấu cao nhất ngày càng giảm. Giờ đây điều đó được xem là bình thường và phần lớn người hâm mộ thừa nhận sự xuất hiện của các ngôi sao quốc tế khiến bóng đá Anh hấp dẫn hơn.

Sam Allardyce từng nổi tiếng với phát biểu rằng ông sẽ được trao nhiều công việc lớn hơn nếu tên mình là “Sam Allardici”. Các HLV người Anh mới chỉ dẫn dắt 75 trận ở Champions League. Để so sánh, các HLV Italia đã chỉ đạo hơn 1.000 trận. Dù vậy, Allardyce cũng bỏ qua thực tế rằng còn nhiều lý do khác khiến các CLB hàng đầu không xem ông là lựa chọn phù hợp.

Về mặt thành công, Eddie Howe đã chấm dứt 70 năm chờ đợi danh hiệu quốc nội của Newcastle bằng chức vô địch Carabao Cup mùa trước. Steve McClaren vô địch Hà Lan cùng Twente năm 2010 và cũng trong năm đó, Roy Hodgson đưa Fulham vào chung kết Europa League, điều chưa HLV người Anh nào lặp lại kể từ đó.

Tuy nhiên, thực tế là thành công vẫn rất hiếm hoi. HLV người Anh gần nhất vô địch FA Cup là Harry Redknapp cùng Portsmouth năm 2008.

Và còn một câu hỏi khác hoàn toàn hợp lý trong bối cảnh số lượng ngày càng ít đi và diện mạo bóng đá thay đổi từng ngày. Đó là còn bao lâu nữa Premier League sẽ không còn bất kỳ HLV người Anh nào?