Nằm bên cửa dòng Hát Giang lịch sử xưa, cũng chính là đoạn đầu con Sông Đáy ngày nay, Đền Hát Môn từ lâu đã trở thành niềm tự hào của người dân vùng đất Hát Môn – nơi gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp của Hai Bà Trưng. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi Đền không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử mà còn là không gian văn hóa sống động, nơi tinh thần quật cường và ý chí độc lập của dân tộc được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Tại Đền Hát Môn, hằng năm chính quyền và nhân dân địa phương tổ chức ba kỳ đại lễ lớn để tưởng nhớ công lao của Hai Bà Trưng. Lễ hội diễn ra từ mồng 4 đến mồng 6 tháng 3 Âm lịch, trong đó ngày mùng 6 – Ngày giỗ của Hai Bà Trưng được coi là đại lễ quan trọng và thiêng liêng nhất trong năm.

Vào dịp này, nhân dân địa phương cùng du khách thập phương lại tề tựu về Đền để dâng hương, bày tỏ lòng thành kính và tri ân công đức của Hai Bà Trưng – những vị nữ anh hùng đã phất cờ khởi nghĩa chống ách đô hộ phương Bắc, mở đầu cho truyền thống đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam.

Trong đại lễ mồng 6 tháng Ba âm lịch tại Đền Hát Môn, bên cạnh các nghi thức dâng hương, tế lễ trang nghiêm, còn có một nét đẹp văn hóa đặc biệt của người dân địa phương, đó là tục làm bánh Trôi để dâng lên Hai Bà Trưng.

Với tất cả lòng thành kính, người dân trong làng đều chuẩn bị bánh trôi. Những viên bánh tròn trắng, dẻo thơm được dâng lên Hai Bà như một lễ vật truyền thống, thể hiện sự tri ân và tưởng nhớ công lao của hai vị nữ anh hùng dân tộc. Đặc biệt, trong ngày chính tiệc mồng 6/3, số lượng bánh trôi được chuẩn bị và dâng lễ rất lớn, tạo nên một “đại tiệc bánh trôi” – cũng là dịp làm bánh trôi lớn nhất trong năm của người dân Hát Môn. Đây không chỉ là một nghi lễ dâng lễ thiêng liêng mà còn là nét đẹp văn hóa độc đáo, góp phần làm nên bản sắc riêng của lễ hội truyền thống Đền Hát Môn.

Đền Hát Môn được khởi dựng ngay khi Hai Bà Trưng hóa thân vào cõi vĩnh hằng. Trải qua nhiều lần trùng tu tôn tạo, Đền Hát Môn có được diện mạo như ngày nay với những hạng mục quan trọng, như: khu Đền chính, gồm: Đại bái, Thiêu hương, Hậu cung; cổng Tam quan; Đàn thề đá; Gò Giấu ấn;  Nhà Ngự dội, nhà Tạm ngự, Quán Tiên, Nghi môn, nhà  khách và không gian lễ hội rộng lớn. Tất cả các hạng mục trong Đền hòa quyện cùng nhau tạo thành một tổng thể kiến trúc hài hòa, đậm đà giá trị lịch sử – văn hóa, góp phần làm nổi bật giá trị của di tích Quốc gia đặc biệt Đền Hát Môn.

Những năm gần đây, một số hạng mục tại Đền Hát Môn đã được quan tâm cải tạo, nâng cấp, đặc biệt là hệ thống âm thanh, ánh sáng, góp phần tôn tạo không gian linh thiêng và nâng cao trải nghiệm cho du khách thập phương.

Việc tu bổ, tôn tạo không chỉ giúp tái hiện sinh động hơn bối cảnh lịch sử mà còn góp phần làm nổi bật tinh thần quật cường, ý chí độc lập của dân tộc, qua đó giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Bởi thế, Đền Hát Môn không chỉ là nơi lắng đọng hào khí Hai Bà Trưng qua bao lớp thời gian của dòng chảy lịch sử, mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa ý nghĩa, nơi cộng đồng và du khách cùng gặp gỡ, cùng hòa mình vào không gian lễ hội đậm đà bản sắc – vừa trang nghiêm, thiêng liêng, vừa sống động, để cảm nhận rõ nét sự tiếp nối bền bỉ của truyền thống trong nhịp sống đương đại ngày nay.