Trong hơn ba thập kỷ tồn tại của Champions League, chưa có nhà vô địch nào mang theo nhiều tai tiếng như đội bóng đăng quang đầu tiên: Marseille. Họ vừa là biểu tượng của bóng đá Pháp trên đỉnh châu Âu, vừa là minh chứng cho một thời kỳ đen tối nơi quyền lực, tiền bạc và đạo đức đan xen đầy mâu thuẫn.

Ngày 26/5/1993 tại Munich, Marseille đánh bại AC Milan với tỷ số 1-0 nhờ pha lập công duy nhất của trung vệ Basile Boli để trở thành nhà vô địch Champions League đầu tiên trong kỷ nguyên mới. 

Đó là chiến thắng tưởng như hoàn hảo, bởi nó diễn ra trước một AC Milan hùng mạnh của những Franco Baresi, Paolo Maldini, Frank Rijkaard và Marco van Basten - đội bóng từng hai lần vô địch châu Âu liên tiếp cuối thập niên 1980. 

Tuy nhiên, chỉ vài ngày trước trận chung kết, một âm mưu ngoài sân cỏ đã bắt đầu phá hủy toàn bộ giá trị đạo đức của chiến công đó.

Một đội bóng thực sự xuất sắc

Trước khi scandal nổ ra, Marseille mùa 1992/93 là tập thể mạnh mẽ và cân bằng bậc nhất châu Âu. Sau thất bại ở chung kết Cúp C1 năm 1991, chủ tịch Bernard Tapie quyết tâm xây dựng một đội hình đủ sức thống trị lục địa. Ông mang về Fabien Barthez, Marcel Desailly và tiền đạo Alen Boksic, đồng thời giữ lại bộ khung giàu kinh nghiệm.

Trong bối cảnh Champions League khi ấy còn sơ khai, chỉ có 8 đội vòng bảng và hai đội đầu bảng vào thẳng chung kết, Marseille đã bất bại suốt giải. Họ vượt qua Rangers để giành quyền đá chung kết với AC Milan, đội toàn thắng vòng bảng và được xem là ứng viên không thể ngăn cản.

Nhưng tại Munich, AC Milan bất lực trước hệ thống phòng ngự kỷ luật của Marseille. Và rồi khoảnh khắc lịch sử đến vào phút 44, khi Boli bật cao đánh đầu ở cột gần tung lưới đối thủ. Marseille thắng 1-0 và trở thành nhà vô địch châu Âu đầu tiên của kỷ nguyên Champions League.

Về mặt chuyên môn thuần túy, đó là chiến thắng xứng đáng. Nhưng bóng đá không chỉ được quyết định trên sân.

Trận Valenciennes và khởi nguồn bê bối

Song song với chiến dịch châu Âu, Marseille còn đua vô địch Ligue 1 với PSG và Monaco. Một tuần trước chung kết Champions League, họ phải làm khách trước Valenciennes - đội bóng đang vật lộn trụ hạng. Marseille cần chiến thắng để chắc chắn vô địch quốc nội, và họ giành thắng lợi 1-0.

Ngay sau đó, hậu vệ của Valenciennes, Jacques Glassmann, tố cáo rằng anh được tiền vệ Jean-Jacques Eydelie phía Marseille tiếp cận, đề nghị nhận 250.000 franc để "giảm cường độ thi đấu". Hai cầu thủ khác cũng nhận lời đề nghị tương tự. Đáng chú ý nhất, vợ của Christophe Robert đã tới khách sạn đội Marseille nhận một túi tiền, sau đó bị phát hiện chôn trong vườn nhà mẹ.

Cuộc điều tra hình sự lập tức được mở ra. Marseille bị tước chức vô địch Ligue 1, bị giáng hạng và cấm dự Champions League 1993/94. Mùa giải 1992/93 bị để trống trong lịch sử bóng đá Pháp, không có nhà vô địch chính thức.

Đội về nhì là PSG từ chối nhận danh hiệu và suất dự Champions League vì lo ngại mất khán giả miền nam nước Pháp. Cuối cùng, đội xếp thứ ba là Monaco được trao suất dự Champions League mùa 1993/94.

Điều nghịch lý là UEFA vẫn cho phép Marseille giữ cúp châu Âu vì không có bằng chứng dàn xếp tỷ số ở đấu trường châu lục. Và thế là lịch sử ghi nhận một nghịch cảnh hiếm có: đội bóng bị tước chức vô địch quốc nội và giáng hạng vẫn là nhà vô địch Champions League hợp lệ.

Bernard Tapie và cái giá của quyền lực

Nhân vật trung tâm của bê bối là Bernard Tapie, vị chủ tịch quyền lực và đầy tham vọng. Ông bị kết án 2 năm tù, trong đó thụ án 8 tháng. Jean-Jacques Eydelie nhận án treo và bị cấm thi đấu 18 tháng ở tuổi 27, khi sự nghiệp đang ở đỉnh cao.

Eydelie trở lại sân cỏ nhưng không bao giờ tìm lại phong độ cũ. Anh phiêu bạt qua nhiều CLB nhỏ, từng sang Anh khoác áo Walsall, trước khi giải nghệ năm 2003. Dù vậy, di sản của vụ việc chưa khép lại.

Năm 2006, trong tự truyện, Eydelie đưa ra một cáo buộc mới còn nghiêm trọng hơn: các cầu thủ Marseille được tiêm những chất "đáng ngờ" trước trận chung kết Champions League gặp AC Milan.

Hai cựu cầu thủ Marseille là Chris Waddle và Tony Cascarino xác nhận việc thường xuyên được tiêm thuốc với lý do "phục hồi thể lực", song không ai biết rõ đó là gì. Cascarino thậm chí thừa nhận phong độ cải thiện rõ rệt và tin rằng chất đó "99% bất hợp pháp".

UEFA rà soát lại các mẫu kiểm tra doping thời điểm đó và xác nhận kết quả âm tính. Tapie kiện Eydelie vì phỉ báng nhưng thất bại. Không ai bị kết tội doping, song nghi vấn mãi mãi không được xóa bỏ.

Không ai phủ nhận chiến thắng của Marseille trước AC Milan là kỳ tích thể thao thực sự, nhưng cũng không ai có thể tách rời nó khỏi trận Valenciennes, khỏi những túi tiền chôn trong vườn, khỏi án tù của Tapie và những mũi tiêm không lời giải thích. 

Hơn 30 năm sau, câu chuyện ấy vẫn là lời nhắc nhở rằng vinh quang không chỉ được đo bằng chiếc cúp, mà còn bằng cách người ta đạt được nó.