VIDEO: Bosnia vs Italia: 1-1, (pen: 4-1)

Sau thất bại ở vòng loại World Cup 2022, HLV Roberto Mancini trình lên LĐBĐ Italia một kế hoạch mang tên "Accademia Azzurra" (học viện ĐT Italia). Theo đó cứ hai tháng một lần, ông sẽ triệu tập hàng loạt cầu thủ trẻ lên Coverciano. Cựu HLV trưởng ĐT Italia chỉ cần trẻ và có đôi chút tiềm năng, bất kể họ chơi ở Serie A, Serie B hay kể cả Serie C.

Gennaro Gattuso cũng làm điều tương tự nhưng theo một cách khác. Kể từ khi ngồi ghế HLV trưởng Azzurri vào tháng 6/2025, ông và các trợ lý đã bôn ba khắp Italia và nước ngoài để xem giò cẳng các cầu thủ Italia. Tính ra, Gattuso và cộng sự đã xem 380 trận đấu ở mọi cấp độ, mọi ngõ ngách từ Saudi Arabia cho tới Europa Conference League.

Vì sao Mancini và Gattuso phải vất vả mò kim đáy bể như vậy cho ĐT Italia? Bởi một lẽ đơn giản, những cầu thủ trẻ Italia bị đánh bật ở Serie A và quá ít để tạo ra một cuộc sàng lọc đủ chất lượng.

Tình trạng đó bắt nguồn từ thực trạng xuống cấp nghiêm trọng trong khâu đào tạo trẻ, vốn dĩ phải là nền móng của bất kỳ nền bóng đá nào.

Nguyên do không phải vì thanh niên Italia hết đam mê chơi bóng. Bóng đá phong trào ở xứ mỳ ống vẫn phát triển rộng rãi. Vấn đề chỉ thực sự nghiêm trọng khi một cầu thủ trẻ bước vào lò đào tạo chính quy. Cuộc khủng hoảng kinh tế lan rộng khiến các trung tâm đào tạo vận hành kém hiệu quả vì thiếu kinh phí, cơ sở vật chất xuống cấp, thiếu những HLV chất lượng.

Điều đáng lo nhất nằm ở vấn đề tụt hậu về giáo án. Ở Italia, chiến thuật vẫn là một tôn giáo. Các lò đào tạo vẫn quá nặng nề về chiến thuật. Nếu như cầu thủ trẻ Pháp được kích thích sự sáng tạo và ngẫu hứng thì cầu thủ trẻ Italia được huấn luyện thành những “cầu thủ hàn lâm”. Họ bị nhồi nhét về chiến thuật mà xem nhẹ khả năng ứng biến, kỹ năng của từng cá nhân hay khả năng chấp nhận rủi ro.

Các lò đào tạo Italia đều tập trung vào chiến thuật ngay những năm đầu. Hệ quả là cầu thủ Italia bị hạn chế tự do và óc sáng tạo. Xem cầu thủ Italia chơi bóng hiện nay sẽ thấy họ rất bài bản nhưng nhạt nhẽo, dễ đoán và xa rời sự hiện đại đang phát triển mạnh ở châu Âu.

Chưa kể, cầu thủ trẻ Italia cũng không có đất dụng võ. Các CLB Serie A bắt đầu giảm bớt kinh phí đào tạo, không còn đầu tư nghiêm túc vào học viện. Thay vào đó, họ nhặt nhạnh các lão tướng từ khắp châu Âu hoặc các T năng trẻ ngoại quốc.

Hậu quả là bóng đá trẻ Italia tụt lại rất xa so với các nền bóng đá lớn ở châu Âu. Đội U21 Italia đang phải lo tranh vé vớt tại vòng loại U21 châu Âu 2027. Cấp độ U21 là lứa tuổi bản lề để bước vào bóng đá đỉnh cao nhưng lần gần nhất Italia vô địch U21 châu Âu đã cách đây 22 năm (2004). Thành tích khá nhất của họ gần đây chỉ là á quân U21 châu Âu 2013.

Dàn cầu thủ trẻ vô địch U17 châu Âu 2024 là tia hy vọng hiếm hoi của bóng đá Italia nhưng rồi cũng sẽ bị dập tắt, khi Serie A chỉ ưa chuộng các cầu thủ giàu kinh nghiệm hoặc các ngoại binh giá rẻ. 

Thế nên người Italia đừng mong hái quả ngọt khi việc trồng cây còn chưa làm nổi.